Etiket arşivi: Zina

Şiddet 32 | Eski İsrail’de Kadının Konumu 2

Sara Hacer’i İbrahim’e Takdim Ediyor, Matthias Stom, 1637 – 1639. Gemaldegalerie, Berlin, Almanya. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Sara Hacer’i İbrahim’e Takdim Ediyor, Matthias Stom, 1637 – 1639.
Gemaldegalerie, Berlin, Almanya.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Eski İsrail’de evlilik Tanrı tarafından yaratılmış bir kurumdur. Erken yaşta evlendikleri düşünülmektedir. Eski İsrail’de bekar kelimesinin karşılığı yoktur. Yakın akraba ile evlilik yasaktır. Evlilik hanım vermek ve hanım almak olarak ifade edilir. Çeyiz genel bir uygulama değildir. Yakındoğu toplumlarında sıklıkla görülen başlık parası uygulaması vardır. Çiftlerden çok çocuk sahibi olmaları beklenir. Çocuk sahibi olmamak kadının kabahati sayılır ve boşanma sebebidir. Eski Ahit’e göre annelik kadının öncelikli amacıdır. Kısırlık utanç, doğurgan olmak bir üstünlük, sebepsiz yere çocuk sahibi olmamak günahtır. Çocuk sahibi olamayan kadınlar cariyelerini kullanıp anne olmuşlardır. Bu durumda çocuklar hanımın olur. Çünkü eski İsrail’de annelik, çocuğun bakımı ile başlar. Çocuktan kasıt erkek çocuktur. İlk oğulluk hakkı önemsenir. Oğlu olmayanın mirası kızına kalır.
  • Kadınlar statü olarak erkekler ve çocuklardan sonra sayılırdı. Eski İsrail toplumunda kadınların topluma kabul edilmesi için evli olmaları gerekirdi. Yetim, fahişe, çocuksuz ve dul kadınların toplum nazarında belirli bir statüleri yoktu. Ama onların hayatlarını devam ettirebilmeleri için koruyucu yasalar vardı. Tarlada kalan ekin, dallarda kalan zeytin, bağbozumundan kalan üzüm yabancıya, öksüze, dul kadına bırakılırdı. Musa şeriatında garibi, öksüzü, dul kadını koruyan hükümler vardır.
  • Eski İsrail’de erkeğin karısını boşama ve ikinci bir eş alma hakkı vardır. Eski Ahit, her iki kadının da haklarının korunmasından bahseder.
  • Eski dönemlerde bekaretini kaybeden kızlar, evliliğe sadakatsizlik eden kadın ve erkek için ölüm cezası isteniyordu. Zina toplumu ilgilendiren bir suçtu. Diğer Yakındoğu toplumlarından farklı olarak infaz kocanın değil, sadece otoritenin elinde olan bir yaptırımdı. Zina niyeti de içerirdi. Homoseksüellik kesinlikle yasaklanmıştı.
  • Tecavüz de Eski Ahit’in yasaklarındandır. Tecavüzün kentte veya kırsalda olması durumu değiştirirdi. Olay kentte olmuş ve kadın bağırıp yardım istememişse adamla birlikte taşlanarak öldürülürdü. Kırsalda gerçekleşen olayda kadına dokunulmaz, suçsuz sayılırdı.
  • Ölen kocasından kendisine mülk kalan kadının bunu tek başına kullanma tasarrufu yoktu. Dul kadın bu malın kullanım hakkını ancak yakın bir akrabası ile evlenerek alabilirdi.
  • Mezopotamya’da neolitik dönemden beri dokuma kadın ürünüydü ve kadınların önemli bir gelir kaynağıydı. Eski Ahit’e göre de dokumacılık, ıtriyatçılık (parfüm yapımı), aşçılık ve fırıncılık kadınların iş alanlarındandır. Kocalarına dükkanda yardımcı olmak veya ev işi yapmak dışında çok az kadın çalışırdı.
  • Kadınlar mabette yapılan ibadetlerin bir bölümünden, sünnet uygulamasından, Tanrı’nın huzurunda yer almaktan muaf tutulmuştu. Kadının ay hali durumu ayinle ilgili temizlik için engel sayılmıştır. İbrani yasalarına göre, adet gören kadın “temiz” değildir; bu günlerde tapınağa girmeleri yasaktır.
  • Doğum sonrası ritüel temizlik için gerekli süre erkek çocuk doğuranlar için 7 gündür. Kız çocuk doğuran kadın ise iki hafta kirli sayılır. Kadınlar gibi kusurlu olanlar da (kör, topal, kambur, cüce, hadım, uyuz vb.) din görevlisi olamazlardı.
  • Erkek çocuklara ait sandukalar yazıtlı iken, arkeolojik kazılarda kız çocuklara ait yazıtlı sanduka bulunmamıştır.
  • Kadınların eski inançlar ile olan sıkı bağları, onların kötülüğün temsilcisi olarak görülmesine neden olmuştur.
  • Kadınların idari ve ekonomik yaşamda etkin bir şekilde yer aldıkları krallık öncesi dönemde, Tapınak’ın inşasından önce kullanılan Toplanma Çadırı’nın girişinde kadın görevliler olduğu bilinmektedir.
  • MÖ 1030-931 eski İsrail’in krallık dönemidir. Krallığın kurulması ile feodal kent devletinden merkezi devlet yapısına geçilmesiyle kadınlar devlet kadrolarında yer almamıştır. Birinci Mabet Dönemi’nin aksine, krallık kurumunun tesisi, Babil Sürgünü ve İkinci Mabet Dönemi’nde yapılan düzenlemeler kadınlara statü kaybettirmiştir. Düalistik bakış açısı ile kadın, beden ve kötülük ile ilişkilendirilmiş ve konumu düşürülmüştür. Krallık kurumunda isimleri anılan kraliçeler inançları ve hırsları nedeniyle kötü imajın simgesi olmuştur. Bahsi geçen kraliçeler krallığı idare edenler değil, kralların anneleri gibi krali hanımlar, naibelerdir.
  • Çağdaşlarının aksine antik İsrail’de bir kraliçelik makamı yoktur. Eski Yakındoğu’nun kralları başrahip, kraliçeleri rahibe iken, eski İsrail’de kralın rahip görevi yoktur. İsrail’in din adamları Levi ailesinden, krallar Yahuda ailesindendir. Eski Yakındoğu’nun kralları tanrının yeryüzündeki temsilcisi kabul edilirken, böyle bir durum İsrail’in tek tanrı inancına aykırıdır.

 

Şiddet 30 | Roma’da Kadına Yönelik Şiddet 3

  • İmparator Augustus (MÖ 27 – MS 14) çıkarttığı Lex Julia adlı yasa ile belli bir yaşa kadar evlenmeyen kadınların cezalandırılması; başka erkeklerle ilişki kuran kadınların kocaları veya babaları tarafından öldürülmeleri; sadakatsiz eşinden boşanmayan kocaya ağır cezalar verilmesi; evli erkeklerin eşlerinden başka sadece fahişelerle cinsel ilişkide bulunabileceği; kadınların da sadakatsiz eşlerini boşayabileceğini hükme bağlamış, ancak onlara bir zorunluluk getirilmemişti. Lex Julia ile zina, genel suçlar kapsamına alınmıştı. Senatörlerle onların çocuklarına ve torunlarına azatlılardan çocuk sahibi olmak yasaklandı. Namuslu Roma kadını, ancak yasal eş olabilirdi. Orta sınıf hem evlenmeye hem odalık olmaya elverişliydi. Fahişeler, arabulucular, kadın tellalları, azat edilmiş kız ve kadınlar, oyuncular, dansözler odalık olabilir, yasal eş olamazdı. Doğuran kadına bir tür nişan veriliyordu. Kocası ölen bir kadın, bir yıl; kocasından boşanan kadın, altı ay sonra tekrar evlenmek zorundaydı. Oysa Roma hukukunun ruhu, böyle bir konuyu, zina denli günah ve ayıp sayardı.
  • Augustus dönemine kadar erkek, karısının drahomasını ne isterse yapabilirdi. Yeni yasa ile drahomayı satmak ve başkasına devretmek yasaklandı. Yasa, Romalı kadınlara ipek giysiler giyme ve mücevher takmayı hemen hemen yasak etmişti. Yasayı protesto etmek isteyen bazı asil genç kadınlar, isimlerini fahişe listelerine yazdırmış; Roma’da, devlet denetiminde hizmet veren 35 umumhane açılmıştı. Augustus’un yerine geçen üvey oğlu Tiberius (MS 14-37), yeni bir yasa ile asil ve orta sınıftan tanınmış ailelerin kadınlarına, kendilerini fahişe listelerine kaydettirmelerini yasaklamıştı.
  • İmparatorluğun 1. yüzyılında yaşamış en etkili kadınlardan biri olan Yaşlı Agrippina (MÖ 15-MS 33), kocası Germanicus’un yaptığı savaşlarda ona eşlik etmiş; ordu birliklerinin bazılarının komutasını üzerine almış; birliklerin savaş alanından kaçışını önlemiş; bir kaleyi kocası Germanicus dönünceye kadar elinde tutmuştu.
İmparator Neron’un annesi sayesinde imparator olduğu kanısı yaygındı. Bu kanıyı izleyen, yaklaşık MS 54–59 yıllarına tarihlenen heykelde Agrippina oğluna tacını giydirirken görülüyor. Oğlu tahta geçtikten sonra da devlet işlerine müdahalesi, oğlu ile yüz yüze betimlendiği dönemin sikkelerinde de barizdir. Fotoğraflar: wikipedia ve Ancient History et cetera

İmparator Neron’un annesi sayesinde imparator olduğu kanısı yaygındı. Bu kanıyı izleyen, yaklaşık MS 54–59 yıllarına tarihlenen heykelde Agrippina oğluna tacını giydirirken görülüyor. Oğlu tahta geçtikten sonra da devlet işlerine müdahalesi, oğlu ile yüz yüze betimlendiği dönemin sikkelerinde de barizdir.
Fotoğraflar: wikipedia ve Ancient History et cetera

  • Oğlu Neron tahta geçince dönemin sikkelerine Agrippina ile oğlunun birbirine dönük profilleri basılmıştı. Roma hukukunda yeri olmayan bir hükumet modeli olarak ortak yönetim sergilediler. Neron için annesi, Optima Mater (annelerin en iyisi) idi. Otobiyografisini de yazmış olan Agrippina, oğlunun onu ilk öldürme teşebbüsünü atlattı ama ikincisini atlatamadı.
  • Jul Sezar’ın torununun torunu, İmparator Claudius’un eşi Genç Agrippina (MS 15-59), saray erkanını ve dilek sahiplerini dinleme yetkisini almıştı.
Romalı bir kadın, doktor, tüccar, hukukçu, gladyatör olabiliyordu ama politikacı olamıyordu. Bu alan kadınlara tümüyle yasaklanmıştı. Her iki Agrippina da sınırları epey zorlamışlardı ama dört yüzyıl daha sürecek imparatorlukta güçlü kadınların hiçbiri, siyasal haklar için isyan edemedi. Halikarnas (Bodrum) çıkışlı olduğu sanılan mermer rölyefte iki kadın gladyatör, Amazon ve Achillia görülüyor. Bu parça, British Museum’da sergileniyor. Aslında Colosseum’da dövüşen kadınların çoğunluğu, orada bir savaşçı olarak değil, bir kurban olarak bulunuyordu. Orada kadınların tecavüze uğradığı da oluyordu. Belgelerde anlatılanlara göre, arenadaki gladyatör yarışmaları bittikten sonra, sütunların arasında fuhuş yapılıyordu. Fotoğraf: The History Blog

Romalı bir kadın, doktor, tüccar, hukukçu, gladyatör olabiliyordu ama politikacı olamıyordu. Bu alan kadınlara tümüyle yasaklanmıştı. Her iki Agrippina da sınırları epey zorlamışlardı ama dört yüzyıl daha sürecek imparatorlukta güçlü kadınların hiçbiri, siyasal haklar için isyan edemedi.
Halikarnas (Bodrum) çıkışlı olduğu sanılan mermer rölyefte iki kadın gladyatör, Amazon ve Achillia görülüyor. Bu parça, British Museum’da sergileniyor.
Aslında Colosseum’da dövüşen kadınların çoğunluğu, orada bir savaşçı olarak değil, bir kurban olarak bulunuyordu. Orada kadınların tecavüze uğradığı da oluyordu.
Belgelerde anlatılanlara göre, arenadaki gladyatör yarışmaları bittikten sonra, sütunların arasında fuhuş yapılıyordu.
Fotoğraf: The History Blog

 

Troçki’nin Sürgün Evleri 3

  • 1931 yılında köşkte su ısıtıcısının verdiği bir kaçak nedeniyle yangın çıkar.  Aile, üç hafta Savoy Otel’de konakladıktan sonra Şifa Sokak’ta, Dr. Mahmut Ata’nın evinin karşı köşesinde Avukat Hasan Fehmi Bey’in evine  Moda’ya taşınır. Evin önü denizdi, sağında rahibelerin yaşadığı binalar vardı.
  • Troçki, Moda’ya yerleştikten sonra kara avcılığına merak sarmıştı, Samandıra köyü civarına, Ömerli’ye, Şile’ye ava gidiyordu. Askere alınan balıkçı Haralambos yerine Büyükadalı Yani ile balığa çıkıyordu. İstanbul’da kaldığı süre içinde bir kez sinemaya gitti: Taksim’e Artistik Sineması’na Charlie Chaplin’in Şehir Işıkları adlı filmine.
Yanaros Köşkü, bahçesi ve iskelesi, 1850’lerde Büyükada’nın Batı tarafında Nikola Demades tarafından yaptırılmıştır. Lev Troçki, adadaki dört yıllık sürgününün sonlarına doğru, 1932-1933 yılları arasında bu evde yaşamıştır. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Yanaros Köşkü, bahçesi ve iskelesi, 1850’lerde Büyükada’nın Batı tarafında Nikola Demades tarafından yaptırılmıştır. Lev Troçki, adadaki dört yıllık sürgününün sonlarına doğru, 1932-1933 yılları arasında bu evde yaşamıştır.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Büyükada emniyet bakımından daha avantajlı bulunduğundan tekrar adaya döndüler. Bu defa yine Nizam’da, deniz kenarında, Hamlacı Sokak 4 numaradaki  Yunan tebaalı Yanaros’un köşkü kiralandı. Burası da Rusya’dan ve birçok memleketten talimat almaya gelmiş kişilerle dolup taştı. Silahlı muhafızları, gizli konferanslarını yaptığı odanın kapısında nöbet tutuyorlardı.
  • 600 liraya kendine bir tekne satın almıştı. Hemen her sabah güneş doğmadan balığa çıkıyordu.
  • 1932 yılında Troçki, eşi ve oğlu Lev Sedov Sovyet hükümetinin aldığı bir kararla vatandaşlıktan çıkartıldılar.
Yanaros Köşkü, günümüzde özel mülktür, ne yazık ki, bugün bir izbeyi andırmaktadır. Çatısı ve bazı duvarları yoktur; burada bir zamanlar Troçki’nin yaşadığına dair hiçbir bilgi, plaket konulmamıştır. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Yanaros Köşkü, günümüzde özel mülktür, ne yazık ki, bugün bir izbeyi andırmaktadır. Çatısı ve bazı duvarları yoktur; burada bir zamanlar Troçki’nin yaşadığına dair hiçbir bilgi, plaket konulmamıştır.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Yanaros Köşkü’nün eğimli, denizle kavuşan bahçesi de bakımsız; yabani bitkilerle, şimdiki görevlinin yetiştirdiği bitkilerle kaplı. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Yanaros Köşkü’nün eğimli, denizle kavuşan bahçesi de bakımsız; yabani bitkilerle, şimdiki görevlinin yetiştirdiği bitkilerle kaplı.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Troçki, siyasi mültecilere mahsus bir Türk pasaportu ile Türkiye’den, Kopenhag’da bir konferans vermek için, eşi ve üç katibi ile 14 Kasım 1932’de ayrılır. Döndüğünde “Türkiye’ye döndüğü için çok mesut olduğunu” yazar. Kopenhag’a giderken yolda karşılaştığı zorluklar olmuştur.
  • 1933 yılının başında Berlin’e tedaviye göndermiş olduğu kızı Zina’nın intihar haberi gelir.
  • Kendi özgür iradesi ile gelmediği Büyükada’da çalışmanın çok tatlı bir şey olduğunu yazar. Stalin muhaliflere baskıyı artırırken, Troçki kendisi için de çemberin daraldığını düşünüp Büyükada’dan, bu defa istemeden, ayrılmak zorunda kalır. İçişleri ve dışişleri bakanlarına birer teşekkür mektubu bırakarak Temmuz 1933’te İstanbul’dan ayrılır.
  • Türkiye’de iken yazdığı kitaplar, makaleler, mektuplar hariç, 5000 matbaa sayfası olarak hesaplanmıştır. İstanbul’dan yollanan makalelerin önemli bir kısmı 3 cilt halinde 1955-1959 yılları arasında Paris’te yayımlanmıştır.
  • İlkin şartlı yerleşme izni veren Fransa’ya gider, iki yıl dolmadan ayrılmak zorunda kalır. 1935’te Norveç vizesi alır, Sovyet baskısı yüksektir, ona vize vermeyi kabul eden Meksika’ya Ocak 1937’de varır. Burası son durağı olacaktır.
The Most Beautiful of All Mothers (Tüm Annelerin En Güzeli), Adrian Villar Rojas, Troçki Evi, İstanbul Bienali, 2015. Tarih yapmış bir kişinin yakınlarıyla yaşadığı yıkık evi görüp, bakımsız bahçeden geçip kıyıya indiğimizde deniz kokusuyla birlikte Bienalin bize yaşattığı en unutulmaz anlardan birini yaşıyoruz. Adrian Villar Rojas’ın (1980-), Troçki’nin evinin kıyısına, çakıl plajın biraz açığında yarattığı heybetli heykel enstalasyonunda Troçki’ye doğrudan hiçbir gönderme yokmuş. Eser 20 kadar beton kaide üzerinde tek tek veya grup halinde duran 29 hayvan heykelinden oluşuyor. Hayvanların yüzü eve dönük. Beyaz fiberglastan yapılmış hayvanlar toprak renginde birer hayvanı sırtlarında taşıyor. Bu halleriyle hayali birer canavar oluşturuyorlar. Üstteki hayvanlar organik ve atık malzemelerle (deniz kabukları, balık ağları, kemikler, cam kırıkları, sebzeler, et) toprak, kum, tuz, asfalt, çimento, doğal pigmentler, kompost ve reçine karışımından yapılmış. Tuzlu suya dirençli olan alttaki hayvan ile onun sırtında duran ve deniz suyuyla aşınıp bozulmaya elverişli hayvan arasında bir tezat ve ittifak var. Bu hayvanlar belki de Troçki’nin korkularını, kabuslarını yansıtıyorlar? Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

The Most Beautiful of All Mothers (Tüm Annelerin En Güzeli), Adrian Villar Rojas, Troçki Evi, İstanbul Bienali, 2015.
Tarih yapmış bir kişinin yakınlarıyla yaşadığı yıkık evi görüp, bakımsız bahçeden geçip kıyıya indiğimizde deniz kokusuyla birlikte Bienalin bize yaşattığı en unutulmaz anlardan birini yaşıyoruz.
Adrian Villar Rojas’ın (1980-), Troçki’nin evinin kıyısına, çakıl plajın biraz açığında yarattığı heybetli heykel enstalasyonunda Troçki’ye doğrudan hiçbir gönderme yokmuş. Eser 20 kadar beton kaide üzerinde tek tek veya grup halinde duran 29 hayvan heykelinden oluşuyor. Hayvanların yüzü eve dönük. Beyaz fiberglastan yapılmış hayvanlar toprak renginde birer hayvanı sırtlarında taşıyor. Bu halleriyle hayali birer canavar oluşturuyorlar. Üstteki hayvanlar organik ve atık malzemelerle (deniz kabukları, balık ağları, kemikler, cam kırıkları, sebzeler, et) toprak, kum, tuz, asfalt, çimento, doğal pigmentler, kompost ve reçine karışımından yapılmış. Tuzlu suya dirençli olan alttaki hayvan ile onun sırtında duran ve deniz suyuyla aşınıp bozulmaya elverişli hayvan arasında bir tezat ve ittifak var.
Bu hayvanlar belki de Troçki’nin korkularını, kabuslarını yansıtıyorlar?
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu