Etiket arşivi: Türkler

Libya 48 Tuaregler

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Libya halkının etnik unsurlarını öncelikle; Araplaşmış Berberiler, Türkler, Saf Arap ve çöl kabilelerinden oluşan Bedeviler ile Tuaregler oluşturmaktadır.
  • Berberi dillerinden birini konuşan Tuaregler sadece Libya’da değil, Cezayir, Mali, Nijerya’ya uzanan geniş bir alanda yaşarlar. Tuaregler, Berberilerle akraba değiller. Toplam nüfuslarının 800 bin olduğu tahmin ediliyor. Libya’daki nüfusları 17 bin idi.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Tuaregler bağımsız bir siyasi örgütlenmeye sahiplerdi. Kuzey Tuaregler çoğunlukla çölde, Güney Tuaregler ise daha çok step ve savanlarda yaşarlar. 1980’lerde yaşanan kuraklık, Güney Tuaregler’in sayısının azalmasına ve hayvancılığa dayalı geleneksel yaşam biçimlerinde değişikliklere yol açmıştır.
  • Geleneksel Tuareg toplumu, soylular, din adamları, vasallar (toprak sahipleri), zanaatkarlar ve eskiden köle olan işçilerden oluşan sınıflara ayrılmıştır. Geleneksel olarak çadırlarda yaşarlar. Güneyde beşik tonozlu keçe çadırlar yaygındır. Geleneksel çadırları kırmızı deri çadırlardı. Günümüzde naylon çadırlar geleneksel olanın yerini almıştır.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Silahları, iki yanı keskin kılıçlar, kamalar, demir mızraklar ve kösele kalkanlardır. Yetişkin erkekler kadınların, yabancıların ve evlilik yoluyla akraba oldukları kişilerin yanında mavi bir peçe takarlardı. Bu yüzden onlara Mavi Adamlar da denirdi. Ama bu gelenek, kentleşmeyle birlikte yok olmuştur.
  • Tuaregler arasında eski Libyalıların kullandıklarına benzer bir yazı olan tıfinag hala kullanılmaktadır.
  • Bunlar çok sert bir halk. Gıdamis 1810 yılında Osmanlı idaresine geçmiş ama 1874 yılına kadar bir Osmanlı kenti olmamış. 1911 yılında ülkeye gelen İtalyanlar da şehri tam anlamıyla 1924 yılında ele geçirebilmişler.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Deveyi yönetmekte çok ustalar, ritim duyguları çok güçlü.
  • Tuaregler’de en önem verilen şey adalet. Adalette en önemli husus eşit su kullanımı. Adaletli su dağıtma sistemine El Kaduz deniyor.
Libya’da hemen herkesin kullandığı, baş ve omuzlarını örten; yazın güneşten, kışın soğuktan, rüzgar ve kumdan koruyan örtüye havli deniyor. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Libya’da hemen herkesin kullandığı, baş ve omuzlarını örten; yazın güneşten, kışın soğuktan, rüzgar ve kumdan koruyan örtüye havli deniyor.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Libya’da ayrıca az sayıda Sahra altı siyahlarından olan Sahiller ile Tobular da mevcut. Ayrıca ülke çok sayıda Orta Afrika’dan göçmen barındırmakta ve çok sayıda Mısırlı göçmen ülkede yaşamaktaydı. 2011′de tahminlere göre 60.000 Bangladeşli, 30.000 Çinli, 30.000 Filipinli Libya’da çalışmaktaydı. Libya’da yaşayan Türk vatandaşlarının sayısı yaklaşık olarak 25.000 idi. Ataları Türk olanların sayısı ise 80.000 olarak tahmin edilmekteydi.

 

 

Özbekistan Gezisi 40 Semerkand 1

Şehr-i Sebz’den sonra, Semerkand’a gittik.

Buhara’dan sonra Semerkand biraz daha yeni geliyor. Bu durum muhtemelen, onarımdan çok, yeniden yapmaya dayanan Rus restorasyon anlayışının etkisi var.

Nadir Divan Beyi Medresesi. Hayat ağacı motifleri ve hayvan figürleri ile İran etkili bu medrese 17. yüzyılda yapılmış. Timur Semerkand’ı, efsaneleşen bir başkent olmuş, ününü Özbek fethinden sonra da korumuştur. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Nadir Divan Beyi Medresesi. Hayat ağacı motifleri ve hayvan figürleri ile İran etkili bu medrese 17. yüzyılda yapılmış.
Timur Semerkand’ı, efsaneleşen bir başkent olmuş, ününü Özbek fethinden sonra da korumuştur.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Babür Han Çağatayca yazdığı Babürname adlı eserinde Semerkand için şöyle der: “Kentin adı Semerkand, yer aldığı eyaletin adı ise Maveraünnehir’dir. Bugüne dek hiçbir düşman onu zorla ele geçiremediği için, ona ‘iyi korunan kent’ denir.”
  • Eski Yunancada adı Markandadır.
  • Büyük İskender şehri zapt ettiğinde, “Marakanda hakkında duyduğum her şey doğruymuş, bir tek farkla, hayal ettiğimden daha da güzelmiş,” demiş.
  • Edgar Allan Poe için Semerkand yeryüzünün kraliçesidir.
  • Amin Maalouf için Semerkand dünyanın güneşe dönük en güzel yüzüdür.
  Bibi Hatun Camii’nden. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu


Bibi Hatun Camii’nden.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Semerkand’ın ilk kuruluşu MÖ 5. yüzyıla gider.
  • MÖ 328 yılının sonbaharında Büyük İskender’in burada karargah kurduğu ve ilk Semerkand’ın İskender’in başkenti olduğundan kuşku duyulmuyor.
  • Semerkand, yerleşik ve göçebe iki dünyanın sınırında yer alır.
  • 9.-14.yüzyıllar arası, Maveraünnehir’in Türkleşmesinin ve Sir Derya ötesindeki göçebelerin Müslümanlaşmasının gerçekleştiği bir dönem oldu.
  • İpek Yolu’nun en işlek metropolü olarak sayısız kültüre ev sahipliği yapan Semerkand, her üç yüz yılda bir el değiştirdi. Makedonyalılar, Türkler, Araplar, Farsça konuşan Samaniler, Moğollar, Karahitaylar, Harzemşahlılar.
  • En az yüz yıl boyunca İpek Yolu ticareti Timurlu topraklarından geçen güney eksenleri üzerinden işledi.
  • 1220 yılında Cengiz Han’ın orduları şehri harabeye çevirdi. Cengiz Han’dan sonra şehir 150 yıl uykuya yatmış.
  • 1220’deki Moğol saldırısına kadar, kent daha kuzeyde, bugün neredeyse bomboş olan Efrasiyab diye bilinen yüksek yaylanın üzerindeydi. Eski İran destanlarının şeytani kralı Efrasiyab rivayete göre burada bir yeraltı sarayı inşa ettirmişti. Modern dönemde burada kazılar yapılıyor. Efrasiyab sit alanını önce Rus, sonra Özbek şimdi de Fransız arkeologlar kazıyor.
  • Timur şehri başkenti yapmaya karar verince, 35 yılda Semerkand’ı bugünkü ününe kavuşturacak eserler inşa ettirdi.
  • Timur’un torunu Uluğ Bey ise 1449 yılına kadar bu görkemli şehri bilim, sanat ve edebiyat başkenti yaptı.
  • Özbek Şeybaniler, 16. yüzyılda başkentlerini Buhara’ya taşıyınca Buhara, Semerkand’ın önüne geçti.
  • 1868’de Çarlık Rusya’nın eline geçen Semerkand, bu tarihten 20 yıl sonra Trans-Kafkasya demiryolunun buradan geçmesiyle yeniden canlandı.
  • 1924 yılında kurulan Özbek Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin başkenti oldu. Ama altı yıl sonra başkent Taşkent’e taşındı.
  • Depremlerle yıkılmış binalar Rus restoratörler tarafından yeniden inşa edildi.
  • Stalin’in terörüne uğrayan Koreliler, artık egemenlikleri sona erdiği halde devlet işlerinden daha iyi anladıkları için kendilerine ihtiyaç duyulan Ruslar, Farsça konuşan Tacikler, Afganlar ve İpek Yolu’nun en önemli kavşak noktası Fergana Vadisi’nden gelmiş arkaik uygarlıkların zamanla Müslüman olmuş birbirinden çok farklı tiplerdeki tüccarları bugün şehrin sakinleri.
  • Tarih boyunca deve kervanlarının konak yeri olmuş kentin tüccarları da ünlüydü. Maveraünnehir’e özgü görünen her tüccara Buharalı denirdi ama, erken devirlerde bile Semerkandlı tüccarlar Çin’e yerleşerek orada koloniler kurmuşlardı.
  • Samaniler döneminde Semerkandlı tüccarlar Hazar Denizi ve Volga üzerinden Vikingler ile temasa geçmişlerdi. Bunu, İskandinav mezarlarında bulunan Semerkand sikkeleri ile süslü kolyelerden biliyoruz.
  • Orta Asya’nın zenginliği daima mevcut su miktarına bağlı olmuştur. Kış sona ererken, yağmurlar ve eriyen kar sularıyla biriken çamur dışarı atılarak su kanalları temizleniyordu. Her sulama sisteminde çalışan binlerce adam, toprağı tesviye ediyor, suyun her parsele dağıtımını sağlayan arklar kazıyor veya su sistemini elden geçiriyordu. Bu geniş çaplı çalışmalar büyük toprak sahipleri veya emirler tarafından tasarlanıp yürütülürdü. Emirler, sulama ve vergi tahsilat sistemlerini gözetmeleri karşılığında devletin onlara tahsis ettiği geniş arazilerin tasarrufunu ellerinde bulunduruyordu. Timur tutsak ve kölelere büyük kanallar kazdırmıştı. Ancak su kanalları işinde sadece onlar çalışmıyordu. Nüfusun aşağı yukarı tamamı düzenli olarak su yollarını temizleme angaryasıyla yükümlüydü. Vakıf topraklarına su payları ayrılırdı.
  • İslam fethinin başlangıcından itibaren Semerkand, ünlü kağıt üretim merkezlerinden biri olmuş, ününü 18. yüzyıla kadar korumuştur. 8.yüzyılda Çinli tutsakların Araplara kağıt üretiminin sırlarını verdiği düşünülüyor. Semerkand kağıdının ünü, aşırı inceliği ve sağlamlığından kaynaklanıyordu.