Etiket arşivi: Pammakaristos Manastırı

Bizans İmparatorluğu 128| Patrikhane 7

Ayios Yeoryios, Aziz Georgios Kilisesi’nin içinden. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Ayios Yeoryios, Aziz Georgios Kilisesi’nin içinden.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • 1964 yılında Fener Patriği I. Athenagoras (1948-1972) ile Papa VI. Paul, 1054’te Katoliklerin ve Ortodoksların ilan ettikleri karşılıklı lanetlemeyi iptal ettiler, karşılıklı ilan edilen aforozları kaldırdılar.
  • Şubat 2016’da Papa Francesco ile Rus Ortodoks Kilisesi Patriği Kirill, 1054’ten bu yana ilk kez Havana’da bir araya geldi. İki liderin Ortadoğu ve diğer bölgelerde eziyete uğrayan Hıristiyanların kurtarılması için çabaların birleştirilmesinin de konuşulduğu; Papa ile Patrik’in ortak bildiriye imza attığı duyuruldu. Vatikan Sözcüsü, daha önce Papa ile birkaç kez görüşmüş ve bu yüzden Moskova tarafından eleştirilmiş Fener Rum Patriği Bartholomeos’un görüşmeden haberdar olduğunu ve görüşme dini nedenlerle gerçekleştirildiyse memnuniyet duyduğunu belirtti. Bu buluşmanın ve Bartholomeos’un memnuniyet bildirmesinin zamanlamasının Rus uçaklarının TC tarafından düşürülmesi sonunda meydana gelen Rus-Türk gerilimi sonrasına rastlaması dikkat çekici bulunmuş; Putin’in Papa üzerinden Batı’yı etkilemeye çalıştığı yorumları yapılmıştır.
  • Ortodokslar için zeytin ve zeytinyağının ayrıcalıklı ve kutsal bir yönü vardır. İsa’nın doğumundan sonra, üç müneccim kralın getirdikleri hediyeler altın, buhur ve miron adı verilen kutsanmış zeytinyağı idi. Çarmıha gerilmeden önce, Hazreti İsa’nın çektiği acılara, Zeytin Dağı eteklerindeki, Yetsimani adı verilen bahçede sekiz ulu zeytin ağacı tanıklık etmişti. Ortodoksların miron, Müslümanların mür adını verdikleri kutsanmış yağ, Fener Rum Ortodoks Patrikhane Kilisesi’nin avlusunda, bu iş için özel olarak kullanılan küçük bir binanın içinde yapılmakta; dünyadaki tüm Ortodoks kiliselerine gönderilmektedir. Vaftizlerde vaftiz teknesinin içine bu yağdan katılır, ölen kişinin bedenine sürülür. Kutsal yağ mironun yapımı, 14. yüzyıldan günümüze Patrikhane’de yapılmaktadır. Eski Mısır’a kadar uzanan kutsanmış yağ geleneğinin ritüelleri itibarı ile eski geleneklere en yakın ve en gizemli olanının Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi’nde yapılan miron olduğu düşünülüyormuş.
  • 451 Khalkedon Konsili’nde duofizitlerin metnini seçtiği düşünülen Azize Euphemia’nın bu metni tutan elinin bugün İstanbul’da Patrikhane’de olduğu düşünülmektedir. Azizenin rölikleri 1454 yılında Patrik II. Gennadios Skolarios tarafından Patriklik kilisesi olan Pammakaristos Manastırı’na taşınmıştır. Azizenin Ortodoksların bildirisini tuttuğu sağ eli, gümüş bir muhafaza içinde Patrikhane kilisesi Aziz Georgios Kilisesi’nde saklanmaktadır. Röliklerin 7. yüzyılda Roma’ya götürülmüş olduğu ve orada saklandığı da bir başka iddiadır.
  • Nazianzoslu Aziz Gregorio’nun na’şı Roma’da, San Pietro Kilisesi’ndedir. Ama bir kısmı Papa II. Jean Paul tarafından 2004 yılında Fener Patrikliğine bağışlanmıştır.
  • Patrikhane’nin kütüphanesi el yazması eserler, padişah fermanları, minyatür, resim, gravür, fotoğraf gibi görsel dokumanlar da içermekte, Fener’de yaklaşık 26.000 cilt kitap bulunmaktadır.

 

 

Bizans İmparatorluğu 124| Patrikhane 3

Kutsal Havariler Kilisesi’ni tasvir eden 12. yüzyıl minyatürü. Fotoğraf: İstanbul’un 100 Roma, Bizans Eseri, Kültür A.Ş. Yayınları

Kutsal Havariler Kilisesi’ni tasvir eden 12. yüzyıl minyatürü.
Fotoğraf: İstanbul’un 100 Roma, Bizans Eseri, Kültür A.Ş. Yayınları

  • Fatih Patrikhane olarak önce Kutsal Havariler Kilisesi / Havariyyun Kilisesi’ni kullandırmıştır. Burayı Büyük Konstantin kendi mezar kilisesi olarak yaptırmış; 358’deki depremde hasar gören yapıyı İmparator II. Konstantios restore ettirmiş ve mezar yapısının yanına haç planlı bir kilise yaptırmış; Justinyen döneminde bu kilisenin yerine serbest haç planlı daha büyük bir kilise inşa edilmiş; burası 11. yüzyıla kadar imparatorların gömü yeri olarak işlev görmüş; Latin İşgali sırasında ve 1296 depreminde zarar görmüştü. Gennadios Skolarius 1455 yılında buradan, o sırada kadınlar manastırı olan Pammakaristos Manastırı’na geçmek istemiş, II. Mehmet’in fermanı ile Patrikhane buraya taşınmıştır. Fatih, Havariyyun Kilisesi’ni yıktırarak yerine 1461’de Fatih Camii’ni inşa ettirmiştir.
Pammakaristos/Fethiye Müzesi. Yapı topluluğu üç bölümden oluşur: Ana kilise, parekklesion ve dehlizli kısım. Manastıra hamilik yapan ailenin defni ve anısı için inşa edilmiş parekklesion’un (kilisenin yan şapeli, mezar yapısı olarak kullanılır) kubbesinin içten görünüşü. Kubbenin merkezinde Pantokrator İsa vardır. Bu sahnede İsa sağ eliyle takdis işareti yapar. Pantokrator, Kainatın Hakimi demektir. İsa’nın etrafı, dilimlere yerleştirilmiş 12 peygamber ile çevrelenmiştir. Fotoğraf: ayasofyamuzesi.gov.tr

Pammakaristos/Fethiye Müzesi.
Yapı topluluğu üç bölümden oluşur: Ana kilise, parekklesion ve dehlizli kısım.
Manastıra hamilik yapan ailenin defni ve anısı için inşa edilmiş parekklesion’un (kilisenin yan şapeli, mezar yapısı olarak kullanılır) kubbesinin içten görünüşü. Kubbenin merkezinde Pantokrator İsa vardır. Bu sahnede İsa sağ eliyle takdis işareti yapar. Pantokrator, Kainatın Hakimi demektir. İsa’nın etrafı, dilimlere yerleştirilmiş 12 peygamber ile çevrelenmiştir.
Fotoğraf: ayasofyamuzesi.gov.tr

  • Pammakaristos Manastırı ve Kilisesi 150 yıl boyunca patriklik merkezi olmuş, Aziz İoannes Trullo Kilisesi de Patrikhane’nin kadınlar manastırı olarak düzenlenmiştir. III. Murat döneminde (1574-1595) çevresi Türk mahalleleri ile dolunca ve Gürcistan, Azerbaycan’ın fethi anısına 1590 yılında camiye çevrilmiş; Pammakaristos Manastırı kilisesi Fethiye Camii olmuştur.
  • Patrikhane de Ayios Demetrios  Kanavis Kilisesi’ne taşınmıştır.
  • Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi 1602 yılından bu yana Fener’deki Ayios Yeoryios Manastırı’nda hizmet vermektedir.
  • Ortodoks, doğru yol; Katolik evrensel anlamına geldiği için Fener Patrikhanesi kendisine Ortodoks Katolik der.
  • Fener Rum Patrikhanesi, dünyada tarihsel ismine atfen genellikle Konstantinopolis Patrikhanesi, ender olarak da İstanbul Patrikhanesi olarak anılır.
  • Osmanlı döneminde iki patrik, ihanet sebebiyle asılmıştır. Fener Patriği III. Pantenios, Eflak ve Boğdan voyvodalarını isyana teşvik etmekle suçlanıyor. Sadrazam Köprülü Mehmet Paşa, onun voyvodalara gönderdiği mektubu ele geçiriyor ve asılmasını emrediyor. III. Pantenios, 1657’de Parmakkapı’da asılıyor. 1820-1821 Mora isyanı, Balkanlar’ın Osmanlı’dan ayrılmasını sağlayan en önemli hareketlerden biri oldu. Padişah II. Mahmut, Sadrazam Benderli Ali Paşa’dan ayaklanmada rolü olanları tespit etmesini istemiş; patriğin evine düzenlenen baskında Patrik V. Gregorius’un Rus Çarı Alexander’e yazdığı istihbarat mektupları bulunmuş; patrik halkı isyana teşvik etmek ve devlete ihanet suçuyla idama mahkum olmuş; infaz, Fener Patrikhanesi’nin kapısı önünde 1821’de icra edilmiştir.
  • Bu son infazdan sonra Patrikhane yönetimi, aynı yerde bir Türk büyüğü asılana kadar bu kapının kapalı tutulmasına karar vermiştir, denir. Bir başka iddia ise, Bizans’ın yeniden ihyası gerçekleştiği zaman kapının açılacağı yönünde. Kapı, “Kin Kapısı” olarak anılır. Bir başka izah tarzına göre ise, ana kapı, Patrik V. Gregorius’un mezarını simgelemekteymiş. Kararı öğrenen devlet yetkilileri, Patrikhane’nin bulunduğu sokağın adını Sadrazam Ali Paşa koyuyor. Bu kapı hala kapalıdır ve Patrikhane’ye girişler, bu kapının solundaki küçük kapıdan yapılmaktadır.

 

Bizans İmparatorluğu 56 | Bizans’ta Mimari 6 Geç Dönem

Geç Bizans Dönemi ise Latin işgalinin bittiği1261 yılı ile 1453’e kadar olan döneme verilen addır. Paleologos’lar devridir.

  • Dikey elemanlar, kolon gibi, bol kullanılmaya başlıyor. Binalar yükseliyor. Orta dönem kiliselerinin tek kubbesi varken bu dönemde genellikle 5 kubbe yapılıyor. Merkezde bir büyük, kenarlarda 4 küçük kubbe. Konstantinopolis’te kiliselerin genel görünümleri aynı kalırken diğer yörelerde dış yüzeyler zenginleşiyor; tuğla her zamankinden daha çok kullanılıyor ve katronpiyer, kör arklar ve diğer dekoratif elemanlara çok rastlanıyor.
  • Paleologoslar daha önce yapılmış binaları da süslemişlerdir.
  • 15. yüzyılda maddi sıkıntı ve Osmanlılar’ın sıkıştırması sonucu pek sanatsal etkinlik olmamıştır.
  • Ana kilisesi Orta Bizans döneminden kalmış olan Khora Manastırı’nın (Kariye) mihraba desteği uçan payanda ile yapılmıştır (Aya Sofya’da da payanda vardır, ama Khora’nınki uçan payandadır).
Pammakaristos Manastırı 13. yüzyıl sonunda inşa edilmiştir. Bizans’ın ileri gelenlerinden Mihail Glabas Tarkaniotes tarafından inşa ettirilmiştir.

Pammakaristos Manastırı 13. yüzyıl sonunda inşa edilmiştir. Bizans’ın ileri gelenlerinden Mihail Glabas Tarkaniotes tarafından inşa ettirilmiştir.

Pammakaristos Manastırı’nın  Mihail Glabas Tarkaniotes ailesinin mezar şapeli olması ihtimalinden de bahsedilir. Fetihten sonra Patrikhane kilisesi önce Büyük Konstantin döneminde yapılan Havvariyun Kilisesi’ne taşınmış, Fatih Sultan Mehmet buraya cami ve külliye inşa etmek isteyince Pammakaristos Manastırı’na taşınmış,  1601 yılına Fener’deki Hagios Manastırı’na geçinceye kadar da burada kalmıştı. 1601 yılında yapılan fetihlerin hatırasına camiye dönüştürülmüş, adı da Fethiye Camii olmuştur. Bina camiye dönüştürülürken kilisenin apsis kısmı yıkılarak yerine bir mihrap yapılmıştır. 1955 yılında Amerikan Bizans Enstitüsü binayı restore etmiş, içindeki mozaik ve freskler temizlenmiş, sonradan yapılan kemer sökülüp yerine eski haline uygun sütunlar yapılmıştır. Taş ve tuğladan örülü dış duvarlarında yazılar vardır. Buradaki bazı ikonaların şimdiki Patrikhane’ye taşındığı söyleniyor. Uzun süre buradaki vaftiz sahnesinin şehirde tek olduğu düşünüldü. Galata’daki Arap Camii’nde mihrabın üstündeki sıvalar dökülünce bir vaftiz sahnesi daha ortaya çıktı. Vaftize ait bir fresk de Azize Öfemya Martiryomu’nda vardır. Yeri, Fatih ilçesinin Çarşamba semtindedir. Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu

Pammakaristos Manastırı’nın Mihail Glabas Tarkaniotes ailesinin mezar şapeli olması ihtimalinden de bahsedilir.
Fetihten sonra Patrikhane kilisesi önce Büyük Konstantin döneminde yapılan Havvariyun Kilisesi’ne taşınmış, Fatih Sultan Mehmet buraya cami ve külliye inşa etmek isteyince Pammakaristos Manastırı’na taşınmış, 1601 yılına Fener’deki Hagios Manastırı’na geçinceye kadar da burada kalmıştı. 1601 yılında yapılan fetihlerin hatırasına camiye dönüştürülmüş, adı da Fethiye Camii olmuştur. Bina camiye dönüştürülürken kilisenin apsis kısmı yıkılarak yerine bir mihrap yapılmıştır.
1955 yılında Amerikan Bizans Enstitüsü binayı restore etmiş, içindeki mozaik ve freskler temizlenmiş, sonradan yapılan kemer sökülüp yerine eski haline uygun sütunlar yapılmıştır. Taş ve tuğladan örülü dış duvarlarında yazılar vardır.
Buradaki bazı ikonaların şimdiki Patrikhane’ye taşındığı söyleniyor. Uzun süre buradaki vaftiz sahnesinin şehirde tek olduğu düşünüldü. Galata’daki Arap Camii’nde mihrabın üstündeki sıvalar dökülünce bir vaftiz sahnesi daha ortaya çıktı. Vaftize ait bir fresk de Azize Öfemya Martiryomu’nda vardır.
Yeri, Fatih ilçesinin Çarşamba semtindedir.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu

Antalya Müzesi’nde sergilenmekte olan iki kuş desenli sütun başlığı. Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu

Antalya Müzesi’nde sergilenmekte olan iki kuş desenli sütun başlığı.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu