Etiket arşivi: Latmos kaya resimleri

Bafa Gölü ve Çevresi 3

Anneliese Peschlow-Bindokat kitabında yukarıdaki fotoğrafta görülen betimlemeyi natüralist, aşağıdaki fotoğrafta görüleni ise şematik üsluba örnek olarak vermiştir. Fotoğraflar: Tarihöncesi İnsan Resimleri, Anneliese Peschlow-Bindokat, Sadberk Hanım Müzesi, 2006.

Anneliese Peschlow-Bindokat kitabında yukarıdaki fotoğrafta görülen betimlemeyi natüralist, aşağıdaki fotoğrafta görüleni ise şematik üsluba örnek olarak vermiştir.
Fotoğraflar: Tarihöncesi İnsan Resimleri, Anneliese Peschlow-Bindokat, Sadberk Hanım Müzesi, 2006.

  • Kaya resimlerindeki sahneler tek seferde resmedilmiş olabileceği gibi, farklı zamanlarda eklemeler de yapılmış olabilir. Bazı figürlerin belirgin bir şekilde birbirinin üzerine resmedildiği görülmektedir. Bazen bir kaya resmi tablosunda/grubunda farklı kişilerin çalıştığı sezilmektedir. Balıktaş kaya resmi bunlardan biridir: resmin sol yarısı ile sağ yarısının farklı kişilerce yapıldığı düşünülmektedir.
  • Latmos kaya resimlerinin ana konusu insandır. 500’den fazla insan figürü saptanmış, ayrıca el ve ayak baskıları da yapılmıştır. Hayvan çizimi azdır. Av sahnesi, cinsel birleşme sahnesi ve savaş betimi yoktur. İnsanlar tek başına değil, daha çok toplu halde resmedilmiştir. Kadın figürü erkek figüründen çoktur.
  • Erkek, bir çöp adam biçiminde, daima cepheden, genelde çıplak, kolları uzun ve çoğunlukla dirsekten kıvrık ve yukarı kalkmış olarak çizilmiştir. Bazı örneklerde avucunu, üç-beş parmağı görünecek şekilde açmış halde görülür. Bacaklar genellikle kalın ve iki yana açıktır. Kolları uzun, bacakları güçlüdür. Erkeklik organı hiçbir resimde betimlenmemiştir.
  • Kadınlar daima profilden resmedilmiştir. Kadın betimlemelerinin en belirgin özelliği tıpkı Konya Çatalhöyük, Burdur Hacılar ana tanrıçaları gibi dolgun kalçalarıdır. Kalçalar yuvarlak, oval, üçgen gibi çeşitli biçimlerde resmedilmiştir. Bazı örneklerde ayrıca bezenmiştir. Bezemelerin bir etek ya da önlüğe ait olduğu da düşünülebilir.
  • Neolitik Devrim ile ortaya çıkan yeni dini inançların betimsel dışa vurumu olan dolgun kalçalı kadın idol tipi, Anadolu’dan önce Ege’ye, buradan da Güneydoğu Avrupa’daki Tuna bölgesine kadar yayılmıştır.
  • Grup betimleri içinde, az sayıda istisna dışında, kadın-erkek birbirine dönük, erkek kadını kucaklar haldedir. İki erkekten oluşan bir çift sadece tek bir resimde görülmesine rağmen, iki kadından oluşan çiftler çoktur. Bazılarının dans ettiği düşünülmektedir.

 

Bafa Gölü ve Çevresi 1

Bafa Gölü’nün çevresi bir açık hava müzesidir. Bölgede, Neolitik döneme ait kaya resimleri vardır; ayrıca Helenistik bir kent olan Herakleia ve Bizans dönemine ait izlerle doludur.

  Bafa Gölü ve çevresinde Beşparmak Dağları. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, 2018.


Bafa Gölü ve çevresinde Beşparmak Dağları.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, 2018.

  • Bafa Gölü’nün kıyısında yer alan Latmos, Beşparmak Dağları, Anadolu’nun kutsal dağlarından biriydi.
  • Latmos Dağları, tarihöncesi dönemde Ege Denizi’nin kıyısında yer almaktaydı. Dağların kuzeyindeki Menderes nehrinin taşıdığı alüvyonlarla, erozyon sonucu nehir ağzının dolmasıyla, Söke’den şimdiki Bafa Gölü’ne kadar olan eski Latmos Körfezi bir iç deniz halini alarak, denizden 30 km içerideki günümüzdeki Bafa Gölü’ne dönüşmüştür.
  • Gölün suyu için tatlı-tuzlu denebilir.
Sarp gnays kütlelerinde içeriğindeki demirden ötürü aşınma hatları sarı bir renk almıştır. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Sarp gnays kütlelerinde içeriğindeki demirden ötürü aşınma hatları sarı bir renk almıştır.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Geçirdiği değişimle meşe ormanlarının yerini de zeytin ağaçları almıştır.
  • Yerleşik hayata geçildiğini ifade eden Neolitik dönemde toprağın bereketi ve yağmur en önemli hususlar olmuştur. Toprak, ana tanrıça olarak kabul edilmiş, yağmur yağdıran gök ise erkek tanrı ile özdeşleştirilmiştir.
  • Dağın 1400 m olan zirvesinde önce Hava ve Yağmur tanrısının tahtı, daha sonra Yunanların gök tanrısı Zeus’a adanmış küçük bir Helenistik dönem tapınağı yer almıştır.
  • Anadolu’da Hava ve Dağ tanrıları genellikle birlikte tapım görürlerdi. Yağmuru getirdiğine inanılan Hava tanrısı Anadolu’nun en yüce tanrısıydı. Hava tanrısı en erken dönemlerde boğa biçiminde, MÖ 3. binyıldan itibaren ise insan biçiminde betimlenmiştir.
  • Neolitik dönemde büyük boyutlu Buzul Çağı sanatının gerçekçi resimlerinin yerini, küçük figürlerin kullanıldığı, soyut ve sembolik bir betimleme tarzı almıştır.
  • Yerleşik düzene geçen insan topluluğu için aile, yaşamın odak noktası olmuştur. Kadın, aile içinde sürekliliğin garantisi olarak görülür.
  • Latmos kaya resimlerindeki aile betimleri, kaya resmi sanatındaki bilinen en erken aile betimleridir.
  • MÖ 6. binyılın ikinci yarısına tarihlendirilen Latmos kaya resimleri, 1994 yılında keşfedilmiştir.
  • 2000 yılında ise Suratkaya adı verilen kayanın üzerinde, Hitit Kralı II. Mursilis’in yeğenine ait bir kayıt, prensin mührü bulunmuştur.  Kayıt, MÖ 14. yüzyıl sonu, 13. yüzyıl başına tarihlendirilmektedir. Böylece, Hititlerin İzmir yakınlarında Karabel ve Akpınar’dan sonra Ege’de bulunan bu yazıt Hitit İmparatorluğu’nun genişleme sınırları hakkında yeni bir kaynak olmuştur. Mühürle yörenin Neolitikten Hitit’e, Karya Satraplığı’ndan Yunan, Roma’dan Bizans’a, Menteşe Beyliği’nden Osmanlılara ve Cumhuriyet’e uzanan tarihsel bağlantısı ortaya çıkmıştır.