Etiket arşivi: Kuzey Afrika

Libya 36 Cyrenaica Bingazi

Bingazi ile Tobruk arasında kalan sahil şeridi Sirenaika/Kireneika/Cyrenaica olarak bilinir. Bölgenin Arapça adı Barka veya Berka’dır. MÖ 509’da Roma ile Kartaca arasında yapılan anlaşmaya göre Roma, Cape Bon’u (Tunus) geçmeyecekti. Bu bölge, geleneksel olarak Kartaca Afrikası ile Yunan etkili Cyrenaica arasında sınırdı. Bu şerit üzerinde beş antik Yunan şehri (Pentapolis) bulunur: Tokra, Barke (kalıntıları görülemiyor), Tulmeyse, Cyrene ve Apollonia.

Biz bu bölgede Bingazi’den yola çıkıp Tulmeyse, Kasr Libya, Vadi Kuf, Cyrene, Ras-el-Hilal’de L’Atrun, Apollonia’yı gezip Bingazi’ye döndük.

Bölgenin en eski halkı Berberilerdir. Bölge tarih sırasıyla Mısır, Yunan, Pers, Ptolemy Hanedanı, Roma, Arap, Osmanlı, İtalyan işgaline uğramıştır. İncil yazarı Marcus’un Pentapolis doğumlu olduğuna inanılır.

Cyrenaica 1927-1963 yılları arasında tüm doğu Libya’yı içine alan bir eyalettir. Başkenti Bingazi olan bölge, 2012 yılında yarı otonom, 2013’te tam bağımsız olduğunu ilan etmiştir. Fotoğraf:en.wikipedia.org

Cyrenaica 1927-1963 yılları arasında tüm doğu Libya’yı içine alan bir eyalettir. Başkenti Bingazi olan bölge, 2012 yılında yarı otonom, 2013’te tam bağımsız olduğunu ilan etmiştir.
Fotoğraf:en.wikipedia.org

BİNGAZİ

  • Libya’nın ikinci büyük kenti olan Bingazi, İkinci Dünya Savaşı sırasında birçok kere el değiştirmiş, bombalarla yıkıldığı için modern bir kent idi.
  • Libya’nın ilk üniversitesi El-Cami el-Libya Eski Katedral’in hemen yanında.
  • Çift kubbeli Eski Katedral, cami olarak kullanılmaya başlanmış. Katedral, yapıldığı dönemde Kuzey Afrika’nın en büyük kilisesi imiş.
  • Ufak bir meydanın etrafında 1920-30’larda yapılmış, bombalardan ayakta kalmayı başarmış İtalyanların yaptığı binalar vardı.
  • Özgürlük Meydanı’ndan başlayarak bir kilometre boyunca uzanan şehrin kapalı çarşısı yerel pazar yeri gibiydi.
Şehrin merkezindeki Ömer Muhtar Caddesi. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Şehrin merkezindeki Ömer Muhtar Caddesi.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Özgürlük Meydanı’nda yeni Morik tarzında yapılmış saatli ve mazgallı Eski Belediye Binası, biz gittiğimizde kullanılmıyordu. Ancak İtalyan tarzı ön cephesi, sütunları ve kemerli girişleri ile görkemli bulunmuş olacak ki, büyük balkonu Benito Mussolini, II. Dünya Savaşı sırasında Alman Afrika Kolordusu komutanlığı yapmış olan Mareşal Erwin Rommel "Çöl Tilkisi" ve Kral İdris tarafından nutuk atma yeri olarak kullanılmış. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Özgürlük Meydanı’nda yeni Morik tarzında yapılmış saatli ve mazgallı Eski Belediye Binası, biz gittiğimizde kullanılmıyordu. Ancak İtalyan tarzı ön cephesi, sütunları ve kemerli girişleri ile görkemli bulunmuş olacak ki, büyük balkonu Benito Mussolini, II. Dünya Savaşı sırasında Alman Afrika Kolordusu komutanlığı yapmış olan Mareşal Erwin Rommel “Çöl Tilkisi” ve Kral İdris tarafından nutuk atma yeri olarak kullanılmış.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Belediye Binası’nın yanında ilk yapım tarihi 15. yüzyıla uzanan Atik Camii veya Büyük Cami bulunuyor. Cami, Osmanlı döneminde genişletilmiş, İtalyanlar zamanında restore edilmiş. Kuzey Afrika camilerinin genel özelliğinin aksine avlusu yok. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Belediye Binası’nın yanında ilk yapım tarihi 15. yüzyıla uzanan Atik Camii veya Büyük Cami bulunuyor. Cami, Osmanlı döneminde genişletilmiş, İtalyanlar zamanında restore edilmiş. Kuzey Afrika camilerinin genel özelliğinin aksine avlusu yok.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

 

 

Libya 6 İtalyan İşgali

  • Libya’da İtalyan egemenliğine direniş Birinci Dünya Savaşı boyunca da sürdü. 1922 yılında faşistlerin başa geçmesiyle Libya’ya yönelik tam sömürgeleştirme politikası başlatıldı. Geleneksel olarak Senusilere bağlılığıyla tanınan Berka’da Senusi tarikatının şeyhi Ömer Muhtar’ın (1862-1931) öncülük ettiği 1923’te başlayan Senusi direnişi, 1931yılına kadar sürdü. Ömer Muhtar 1931’de İtalyanlara esir düştü ve asıldı. 1935 yılında, Libya’yı “İtalya’nın dördüncü sahili” olarak anan Benito Mussolini, Libya’ya İtalyan göçmenler yerleştirmeye başladı. 1939 yılına gelindiğinde Libya’ya yerleşen İtalyanlar nüfusun %18’ine ulaşmıştı.
  • İkinci Dünya Savaşı döneminde Kuzey Afrika’daki harekat (1941-43), İtalyan sömürgeciliğine ağır darbe indirdi. Berka üç kez el değiştirdi, İtalyan göçmenler ülkelerine döndü, şehir Libyalı milliyetçilerin denetimine girdi.
  • Sirte önce İtalyanların, sonra İngilizlerin, sonra Almanların, sonra yine İngilizlerin ve yine Almanların zafer ve hezimetlerini gördü.
  • Senusilere 1942 yılında bağımsızlık sözü vermiş olan İngilizlerin baskısıyla İtalyan vesayeti ve Sovyet mandası önerileri reddedildi. Birleşmiş Milletler Kasım 1949’da Libya’nın birleşik bir krallık olarak en geç 1952 yılı başında bağımsız olması kararını aldı. Libya’nın özgürlüğünün, BM oturumunda Haiti delegesinin unutkanlık eseri verdiği bir fazla oyla gerçekleştiği söylenir.
Libya, Araplık ve İslam uğruna cihat ettiği düşünülen Ömer Muhtar’ın İtalyanlar tarafından tutuklanışı. Çöl Aslanı Ömer Muhtar, 1981 ABD Libya ortak yapımı dramatik bir savaş filmidir. Özgün adı Lion of the Desert’ tır. Yapımcılığını ve yönetmenliğini Arap asıllı ABD'li sinemacı Mustafa Akkad'ın yaptığı, 1981 yılında gösterime giren Çöl Aslanı Ömer Muhtar adlı filmin önemli rollerinde Anthony Quinn, Oliver Reed, Irene Papas, Rod Steiger, John Gielgud ve Raf Vallone oynamışlardır. Fotoğraf: wikimedia.org

Libya, Araplık ve İslam uğruna cihat ettiği düşünülen Ömer Muhtar’ın İtalyanlar tarafından tutuklanışı.
Çöl Aslanı Ömer Muhtar, 1981 ABD Libya ortak yapımı dramatik bir savaş filmidir. Özgün adı Lion of the Desert’ tır.
Yapımcılığını ve yönetmenliğini Arap asıllı ABD’li sinemacı Mustafa Akkad‘ın yaptığı, 1981 yılında gösterime giren Çöl Aslanı Ömer Muhtar adlı filmin önemli rollerinde Anthony Quinn, Oliver Reed, Irene Papas, Rod Steiger, John Gielgud ve Raf Vallone oynamışlardır.
Fotoğraf: wikimedia.org

  • Federal bir devlet yapısına dayalı anayasa hazırlandı ve 1950 yılında Senusi tarikatının İngiliz yanlısı önderi Sidi Muhammed İdris kral oldu. Senusiye, ilke ve amaçlarından bütünüyle uzaklaştı.
  • Kral İdris’in Büyük Mağrip projesi vardı. Mağrip, kuzeybatı Afrika bölgesidir. Tarihte, Müslüman idaresi sırasında İber Yarımadası, Malta ve Sicilya’yı da içerirdi. Günümüzde Mağrip, dar manada Tunus, Cezayir, Fas ve Batı Sahra’yı içerir. Libya ve Moritanya’nın da bunlara eklenmesiyle Büyük Mağrip diye adlandırılabilecek bölge ortaya çıkar. Mağrip, Berberilerin en yoğun olarak yaşadığı ve Berberi kültürünün en yoğun şekilde görüldüğü bir bölgedir. Bölge aynı zamanda, Arap kültürünün bir alt bölgesi özelliği gösterir. Örneğin Mağrip ülkelerinin kuskusa dayanan ortak bir mutfak kültürü vardır. Buna karşın Mısır ve doğu Arap mutfakları pirince dayanır. Ortak kültürün özellikleri Malta gibi çevre ülkelerde de hissedilir. Mesela modern Malta dili, Arapça’nın Mağrip ülkelerinde konuşulan aksanını taşır.
  • Trablus bölgesi halkı kendi bölgeleri için merkezi bir idareyi tercih ediyordu. Berkalılar ise Trablus’ta kurulacak merkezi bir idareden çekiniyorlardı. Fizan bölgesi ise diğer bölgelerden ayrı olarak kendi egemenliğini korumak istiyordu. Krallık kurulduğunda ortaya çıkan durum, ilerici Trabluslular ile gerici Berkalılar arasında zaten mevcut olan ayrılık, yıllar sonra 2011 yılında başlayan iç savaşta da kendini gösterdi.

 

 

Libya 4

  • Zeytinlikler ve çöller ülkesi Libya’nın tarihi yaklaşık İsa’dan önceki 10 binlere uzanıyor. MÖ 9. yüzyılda Fizan Çölü’nde, Sahra Çölü Ticaret Yolu’nu denetleyen, Berberi bir halk olan Garamantlar yaşıyor. Bugün Libya’nın iç kesimlerinde Garamantlar döneminden kalma duvar resimlerini ve yazıları görmek mümkün(dü). Bu halkın evlerini taş yerine dağlardan çıkardıkları tuz ile inşa ettikleri söylenir.
  • Fenikeliler, MÖ 7. yüzyılda Trablus bölgesinde koloniler kurmuştu. Bunlar daha sonra Kartaca Devleti’ne bağlandı.
  • MÖ 7. yüzyılda Yunanlılar Berka (Sirenaika/Kyrenaika) kıyılarına kentler kurdular.
  • MÖ 1. yüzyılda Trablus, Roma’nın Yeni Afrika eyaletinin bir parçası oldu. Berka, başka bir Roma eyaletinin parçası idi. Fizan, Roma tarafından MÖ 19 yılında alındı.
  • MÖ 2. yüzyıla ait bir zeytinyağı amforası ve MS 1. yüzyıla tarihlenen zeytinyağı presleri bulundu.
  • Roma İmparatorluğu’nun çöküşünden sonra bölge Bizanslıların denetimi altına girdi. Bölge, 533 yılında Belisarius tarafından Vandallar’dan alındı.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • 7. yüzyılın ilk yarısında İslam akınları başladı. Berberi kabilelerin direnişi 8. yüzyılda kırılabildi ve Berberilerin büyük bölümü Harici mezhebini benimsedi.
  • 8. yüzyıl ortalarında Kuzey Afrika’da başlayan Harici ayaklanmaları Emevi egemenliğinin sarsılmasında önemli rol oynadı. Libya, Mısır’daki Abbasi valilerinin yönetimi altına girdi.
  • 10. yüzyılda kıyılarda Fatımiler egemendi.
  • Fatımiler zayıflayınca Libya toprakları Muvahhid akınlarına uğradı. 13. yüzyılda Hafsi egemenliği başladı.
  • 16. yüzyılda ortaya çıkan İspanyol tehdidi Hafsi sultanını korsanların yardımına muhtaç etti. Oruç Reis ve ardından Osmanlı hizmetine giren Hızır Reis (Barbaros Hayrettin Paşa), Mısır dışındaki Kuzey Afrika topraklarını 1551’de Osmanlı egemenliğine kattı. 1536’dan sonra Cezayir’de oturan bir beylerbeyi aracılığıyla yönetilen bu topraklar, 1587’de üç eyalete bölündü. Trablus, Berka ve Fizan bölgeleri Trablusgarp adı altında bir Osmanlı eyaletine dönüştü. Osmanlıların atadığı paşalar, eyalet yönetimini yeniçeri başlarına bıraktı. İç kesimlerde yerel güç odaklarının üstünlük kazanmasıyla Osmanlı denetimi bazı kıyı kesimleriyle sınırlandı.