Etiket arşivi: Fizan Çölü

Libya 49 Fizan ve Metkanduş Vadisi

  • Gıdamis’ten sabah ayrıldık. Yağmurlu bir havada 13 saat içinde Karyat-Sebha-Germe yolunu yaptık.
  • Sebha, Fizan’ın merkezi. 11. yüzyıldan beri kervan yollarının geçtiği işlek bir nokta. Günümüzde de bir ticaret ve taşımacılık merkezi.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Ertesi sabah Metkanduş Vadisi’ne gitmek üzere 4x4’lerle Fizan Çölü’nü geçtik.
  • Tarihçi Heredot, Fizan’dan Garamantlar’ın Ülkesi diye söz eder. MÖ 19’da Romalılar bölgeyi kendilerine bağladılar. Bir dönemde Vandal istilasına uğrayan bölge, 666 yılında Araplar tarafından alındı ve halkı Müslüman oldu.
  • 1842’de Osmanlı İmparatorluğu’na bağlandı. Senusiye Tarikatı bölgede tekkeler kurarak en etkili güç haline geldi. Önce Afrika’nın Ekvator bölgesinden yayılan Fransızlar, 1911’de de İtalyanlar bölgenin egemeni oldu. 1912’de Osmanlı-İtalyan Savaşı’nı sona erdiren Ouchy (Uşi) Antlaşması ile Fizan İtalyan egemenliğindeki Trablus ve Berka ile birleştirildi. 1951 yılında ilan edilen Birleşik Libya Krallığı altında Fizan bir eyalet oldu.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Metkanduş artık var olmayan, kurumuş bir nehrin adı.
  • Vadi’nin Messak Settafet bölgesinde bulunan prehistorik kaya sanatı gerçekten görülmeye değer: Çok geniş bir alana yayılıyor, pek çok çizim var.
  • MÖ 8500’lerde tropik bir iklimi olan Sahra’nın MÖ 4000’li yıllarda çöl olduğu biliniyor.
  • Çizimler, kumtaşı oyularak yapılmış. Daha sonra parlatmak için üzerleri zımparalanmış ve şu anda kireçtaşının içinde bulunmayan mineraller içeren koyu renk bir vernik ile mikron kalınlığında kaplanmış. Demir ve manganez oksidin 5000 yıl önce, iklim daha nemli iken bölgede bulunduğu düşünülüyor. Figürlerin önce çizildiği, sonra oyulduğu sanılıyor.
  • Kaya oyma resimlere petrogrif deniyor.
  • Resimler, MÖ 2000’lere tarihleniyor.
    Güney Fransa’da bulunan Chavet Mağarası’nda 32 bin yıllık olduğu tahmin edilen insan yapımı resimlerle dolu mağaranın, ayinler ve saklanmak için kullanıldığı düşünülüyor. İspanya’daki Altamira Mağarası ise 16 bin yıllık resimlere ev sahipliği yapıyor.
  • Resmedilmiş hayvanların çoğu Sahra’nın kuzeyinde bulunmayan hayvanlar.
  • Bir şey iyi taklit edilirse ona ulaşılabileceği inancı vardır. İyi av resmi çizersen, avın iyi olur, diye inanılmıştır. Ama buradaki resimlerin çok azı av ile ilgili. Burada anlatılan hikaye çözülebilmiş değil. Belki sembolik, belki dini inanç var anlattıklarında? Çizimlerin hangi koşullarda, kimler tarafından yapıldıkları da bilinmiyor.

 

Kaya oyma resimlerden bazılarının fotoğraflarını paylaşıyoruz.

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Uzmanlar bu tabloya Savaşan Kediler adını vermişler. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Uzmanlar bu tabloya Savaşan Kediler adını vermişler.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Akakus Dağı ve Metkanduş Vadisi çevresindeki duvar resimlerinin, kaya oyma resimlerin ve yazıların Cezayir’in Tasili Dağı’nda da uzantısı görülüyor. Bu yazılar günümüzde Berberiler ve Tuaregler tarafından kullanılan Tıfinagh yazılarıdır.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Görebildiğimiz kadarıyla çizimler içinde insan figürü barındıran bir tek bu vardı. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Görebildiğimiz kadarıyla çizimler içinde insan figürü barındıran bir tek bu vardı.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

 

 

Libya 4

  • Zeytinlikler ve çöller ülkesi Libya’nın tarihi yaklaşık İsa’dan önceki 10 binlere uzanıyor. MÖ 9. yüzyılda Fizan Çölü’nde, Sahra Çölü Ticaret Yolu’nu denetleyen, Berberi bir halk olan Garamantlar yaşıyor. Bugün Libya’nın iç kesimlerinde Garamantlar döneminden kalma duvar resimlerini ve yazıları görmek mümkün(dü). Bu halkın evlerini taş yerine dağlardan çıkardıkları tuz ile inşa ettikleri söylenir.
  • Fenikeliler, MÖ 7. yüzyılda Trablus bölgesinde koloniler kurmuştu. Bunlar daha sonra Kartaca Devleti’ne bağlandı.
  • MÖ 7. yüzyılda Yunanlılar Berka (Sirenaika/Kyrenaika) kıyılarına kentler kurdular.
  • MÖ 1. yüzyılda Trablus, Roma’nın Yeni Afrika eyaletinin bir parçası oldu. Berka, başka bir Roma eyaletinin parçası idi. Fizan, Roma tarafından MÖ 19 yılında alındı.
  • MÖ 2. yüzyıla ait bir zeytinyağı amforası ve MS 1. yüzyıla tarihlenen zeytinyağı presleri bulundu.
  • Roma İmparatorluğu’nun çöküşünden sonra bölge Bizanslıların denetimi altına girdi. Bölge, 533 yılında Belisarius tarafından Vandallar’dan alındı.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • 7. yüzyılın ilk yarısında İslam akınları başladı. Berberi kabilelerin direnişi 8. yüzyılda kırılabildi ve Berberilerin büyük bölümü Harici mezhebini benimsedi.
  • 8. yüzyıl ortalarında Kuzey Afrika’da başlayan Harici ayaklanmaları Emevi egemenliğinin sarsılmasında önemli rol oynadı. Libya, Mısır’daki Abbasi valilerinin yönetimi altına girdi.
  • 10. yüzyılda kıyılarda Fatımiler egemendi.
  • Fatımiler zayıflayınca Libya toprakları Muvahhid akınlarına uğradı. 13. yüzyılda Hafsi egemenliği başladı.
  • 16. yüzyılda ortaya çıkan İspanyol tehdidi Hafsi sultanını korsanların yardımına muhtaç etti. Oruç Reis ve ardından Osmanlı hizmetine giren Hızır Reis (Barbaros Hayrettin Paşa), Mısır dışındaki Kuzey Afrika topraklarını 1551’de Osmanlı egemenliğine kattı. 1536’dan sonra Cezayir’de oturan bir beylerbeyi aracılığıyla yönetilen bu topraklar, 1587’de üç eyalete bölündü. Trablus, Berka ve Fizan bölgeleri Trablusgarp adı altında bir Osmanlı eyaletine dönüştü. Osmanlıların atadığı paşalar, eyalet yönetimini yeniçeri başlarına bıraktı. İç kesimlerde yerel güç odaklarının üstünlük kazanmasıyla Osmanlı denetimi bazı kıyı kesimleriyle sınırlandı.